نتایج یک پژوهش : حقوق معلمان + پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

سابقه خدمت با تفاوتی چشمگیر نسبت به سایر متغیرها، بیشترین اثر را بر میزان دریافتی معلمان دارد. دارا بودن پست سازمانی، میزان تحصیلات، خدمت در مناطق روستایی و جنسیت، رتبههای بعدی را در توضیح میزان تغییرات دریافتی معلمان دارند. بدین ترتیب ملاحظه شد که مولفههای سابقه خدمت و مدرک تحصیلی از جمله عوامل اصلی حاکم بر الگوی نظام پرداخت معلمان در کشور بوده و این الگو با نظام پرداخت همسان حقوق قرابتی نزدیک دارد.

تحلیلهای به عمل آمده نشان داد که ضریب سابقه خدمت معلم، رابطه معنیدار با پیشرفت تحصیلی دانشآموز دارد. بر این اساس افزایش سابقه خدمت بر پیشرفت تحصیلی دانشآموز اثر مثبت دارد. اما این اثر روندی کاهنده دارد؛ بدین معنی که هر چه میزان سابقه خدمت بیشتر میشود، اثر افزایشی سنوات کاری بر پیشرفت تحصیلی دانشآموزان، کمتر خود را نشان میدهد. ضریب منفی مربع سابقه خدمت در جدول گویای این نکته میباشد. نتایج نشان میدهد که دارا بودن تجربه تحصیل در مراکز تربیت معلم و رشتههای دبیری توسط معلمان، با پیشرفت تحصیلی دانشآموزان آنها رابطه معنیداری دارد.

گزارش طرح پژوهشی اتمام یافته با عنوان :

" بررسي تأثیر نظام موجود جبران خدمات معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانشآموزان "

به نام خدا

نشست ارائه یافتههای طرح پژوهشی با عنوان ”بررسی تاثیر نظام جاری جبران خدمات معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانشآموزان“ با ارائه آقای علیرضا محمدی و با حضور جناب آقای دکتر عصاره (رئیس محترم پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش)، آقای دکتر فرهاد کریمی(رئیس پژوهشکده تعلیم و تربیت)، آقای دکتر انصاری (مدیرگروه پژوهشی اقصاد و نیروی انسانی آموزش و پرورش پژوهشکده تعلیم و تربیت)، نمایندگان محترم معاونتها و سازمانهای حوزه ستادی وزارت آموزشوپرورش (معاونت توسعه مدیریت و پشتیبانی، مرکز منابع انسانی، شورای عالی آموزش و پرورش، مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی)، نمایندگان محترم سازمان برنامه و بودجه کشور، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی...،اعضای محترم هیات علمی و کارشناسان پژوهشکده تعلیم و تربیت و پژوهشگاه مطالعات آموزشوپرورش در روز چهارشنبه مورخ 8 شهریور 1396 از ساعت 12-10 برگزار شد.

در آغاز جلسه آقای دکتر کریمی(رئیس پژوهشکده تعلیم و تربیت)، ضمن خیرمقدم به حضار محترم به معرفی پژوهش حاضر پرداخت و از همکاران گروه پژوهشی اقتصاد و منابع انسانی پژوهشکده تعلیم و تربیت به خاطر توجه به مسایل اقتصاد آموزش و پرورش تشکر کرد. در ادامه اهم یافتههای پژوهش به شرح زیر توسط آقای دکتر محمدی ارائه شد:

اهداف کلی مطالعه حاضر به قرار زیر است:

شناسایی الگوی حاکم بر نظام حقوق و دستمزد معلمان در ایران

تبیین رابطه حقوق و دستمزد و مولفه های موجود در آن با پیشرفت تحصیلی دانشآموزان

پس از بیان اهمیت نظام حقوق و دستمزد در دستیابی به آموزش باکیفیت و توسعه پایدار، جایگاه اصلاح نظام حقوق و دستمزد در اسناد بالادستی شامل سیاستهای كلي نظام اداري ابلاغي مقام معظم رهبري در اردیبهشتماه سال 1389، سیاستهای کلی ایجاد تحول در نظام آموزشوپرورش ابلاغي مقام معظم رهبري در اردیبهشتماه سال 1392، سند تحول بنیادین آموزشوپرورش و برنامه ششم توسعه اقتصادي اجتماعي و فرهنگي کشور ارائه شد.

سپس انواع الگوهای جبران خدمات معلمان به شرح زیر معرفی شدند: 1.نظام پرداخت همسان حقوق 2. نظام حقوق و دستمزد وابسته به تقاضا 3.نظام پرداخت مبتنی بر شایستگی 4.نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد

برای پاسخ به سؤال اول پژوهش، (شناسایی عوامل موثر بر میزان دریافتی معلمان) تمامی کارکنان آموزشی مدارس دولتی کشور، به عنوان جامعه آماری مورد توجه قرارگرفتند. لازم به ذکر است که معلمان مدارس غیردولتی، کارکنان ستادی و اداری در حیطه جامعه آماری مذکور قرار نگرفتند. نمونه انتخابی شامل 10170 نفر از کارکنان شاغل وزارت آموزشوپرورش در سال 1394 بود که بهطور تصادفی از سامانه آماری وزارت آموزشوپرورش (بکفا) انتخاب شدند.

بهمنظور تشخیص متغیرهای مستقلی که بیشترین اثر را بر میزان دریافتی معلمان دارند، از ضرایب رگرسیون بتا استانداردشده استفاده شد. نتایج این برآورد در کنار ضرایب بتا رایج ارائه شده است. نتایج نشان داد :

سابقه خدمت با تفاوتی چشمگیر نسبت به سایر متغیرها، بیشترین اثر را بر میزان دریافتی معلمان دارد. دارا بودن پست سازمانی، میزان تحصیلات، خدمت در مناطق روستایی و جنسیت، رتبههای بعدی را در توضیح میزان تغییرات دریافتی معلمان دارند. بدین ترتیب ملاحظه شد که مولفههای سابقه خدمت و مدرک تحصیلی از جمله عوامل اصلی حاکم بر الگوی نظام پرداخت معلمان در کشور بوده و این الگو با نظام پرداخت همسان حقوق قرابتی نزدیک دارد.

برای پاسخ به سوال دوم پژوهش (الگو و مولفههای اصلی آن تا چه میزان در پیشرفت تحصیلی دانشآموزان دخیل هستند؟) به شرح زیر عمل شد:

پس از مرور ادبیات مرتبط با رابطه ویژگیهای معلم با پیشرفت تحصیلی دانشآموز با تاکید بر نظام پرداخت، تمام دانشآموزان دختر و پسر پایه سوم راهنمایی به عنوان جامعه پژوهش، مورد نظر قرار گرفتند. نمونه مورد مطالعه، دانشآموزان پایه هشتم شرکتکننده در آزمون تیمز 2015 میباشند. لازم به ذکر است که 6130 دانشآموز در آزمون تیمز سال 2015 شرکت داشتهاند.

برای بررسی اثر حقوق و دستمزد معلم بر پیشرفت تحصیلی دانشآموز، از تابع تولید پیشرفت تحصیلی در مقطع زمانی مشخص از مدل اثرات ثابت دانشآموز استفاده شد. وجود نمرات دروس علوم و ریاضی در مطالعات تیمز امکان استفاده از این مدل را فراهم نمود. با برآورد این مدل اثرات ثابت، اثر انتخاب غیرتصادفی دانشآموزان بر حسب مدرسه و معلم از بین میرود.

تحلیلهای به عمل آمده نشان داد که ضریب سابقه خدمت معلم، رابطه معنیدار با پیشرفت تحصیلی دانشآموز دارد. بر این اساس افزایش سابقه خدمت بر پیشرفت تحصیلی دانشآموز اثر مثبت دارد. اما این اثر روندی کاهنده دارد؛ بدین معنی که هر چه میزان سابقه خدمت بیشتر میشود، اثر افزایشی سنوات کاری بر پیشرفت تحصیلی دانشآموزان، کمتر خود را نشان میدهد. ضریب منفی مربع سابقه خدمت در جدول گویای این نکته میباشد. نتایج نشان میدهد که دارا بودن تجربه تحصیل در مراکز تربیت معلم و رشتههای دبیری توسط معلمان، با پیشرفت تحصیلی دانشآموزان آنها رابطه معنیداری دارد.

طبق برآوردها، پیشرفت تحصیلی دانشآموزان با لگاریتم حقوق ماهانه معلم رابطهای مثبت و معنیدار دارد و حقوق بالاتر معلمان میتواند موجب بهبود پیشرفت تحصیلی دانشآموزان از طریق تلاش بیشتر معلم، جذب افراد باکیفیتتر به حرفه معلمی یا ایجاد انگیزه برای ماندن در مدارس شود.

***

پس از ارائه مطالب، اعضاء حاضر در جلسه نظرات و پیشنهادهای خود را بیان نمودند:

جناب آقای دكتر علیرضا عصاره: حقوق و دستمزد تنها مولفه جبران خدمات معلمان نيست و پيرو صحبتهای آقاي دكتر جهانگيري در مراسم معارفه وزیر محترم آموزش و پرورش، افزايش حقوق معلمان در قالب رتبهبندی انگيزه كافي را براي معلمان به دنبال نداشته است. طبق این پژوهش معلم باید دوره تربیت معلمی و آموزشي ببيند و كاربست چنين پژوهش هايي مي تواند در معلمان ايجاد انگيزه كند.

جناب آقاي محمدجواد محسني نيا(کارشناس سازمان برنامه و بودجه): اين دسته موضوعات پژوهشي بسيار قابل توجه است و آنچه در اقتصاد آموزش مورد غفلت قرار گرفته است كارهاي پژوهشي اين چنيني است، كه جای تقدير و تشکر از گروه اقتصاد و پژوهشکده تعلیم وتربیت دارد. ايشان در ادامه به دو مقوله بسيار مهم اشاره کردند: 1-وزارت آموزش و پرورش در بررسی پيشرفت تحصيلي دانشآموزان چقدر از نتايج آزمونهای تيمز و پرلز استفاده ميكند؟ اين آزمونها چه اثراتي داشته است؟ و تاكنون نتايج تيمز و پرلز چه تحولي در آموزشوپرورش ايجاد كرده است؟ مهمترین نقش وزير محترم آموزشوپرورش اين است كه ببيند پيشرفت تحصيلي و عملكرد يادگيري چگونه اتفاق مي افتد و ميزان يادگيري چقدر است؟ طبق اطلاع ما میزان یادگیری برخی دروس خیلی پایین است.

آنچه در آموزش و پرورش اجرا شد، نظام رتبهبندی نبود، بلکه ترمیم حقوق بود که خیلی از دستگاهها مثل قوه قضاییه از آن استفاده میکنند. آموزشوپرورش در مورد الگوي دستمزد معلمان، راهبرد معین ندارد. نباید در این زمینه تسليم الگوی حقوق و دستمزد سازمان امور اداري کشور شد. وزارت آموزشوپرورش بايد به دنبال نظام دستمزد خاص خودش باشد. فاصله تبعیض آمیزی بین حقوق و مزایای معلمان و سایر دستگاهها وجود دارد. بنابراين تا آموزشوپرورش به دنبال تنظيم الگوي حقوق و دستمزد نباشد، نمیتواند به نظام رتبهبندی، صلاحيت و شايستگي دست پيدا كند، همچنان که حقوق و دستمزد با بحث رتبهبندی با يكديگر عجين هستند و لازم و ملزوم يكديگرند. البته شورایعالی آموزش و پرورش حدود یکسال که به این موضوع ورود کرده و کار میکنند. 2-تفاوت حقوق معلمان وکارکنان آموزش و پرورش با کارکنان دانشگاهها و نیز اعضای هیات علمی باید مطالبه آموزش و پرورش باشد. 3-متن برخی کتابهای درسي نظیر ریاضی، حتی برای برخی معلمان هم قابل درک نيست و وزارت آموزش و پرورش میبایست بداند كه براي کتابهای درسي چه اتفاقي دارد میافتد.

سرکار خانم طاهره عدلبند(سازمان برنامه و بودجه): در اين پژوهش از نتايج آزمونهای تيمز و پرلز در حوزه علوم و رياضي استفاده شده و ساير رشتهها و دروس مغفول مانده است. خوب بود كه از نتايج امتحانات مدارس و ریزنمرات سایر دروس به عنوان يك متغير در اين پژوهش استفاده میشد. ايشان در ادامه سوال كردند كه اینکه گفته شده تاثير سابقه خدمت روي پيشرفت تحصيلي كاهنده بوده است به چه معنی است؟ ديگر اينكه اجراي نظام رتبهبندی در ابتداي كار خيلي مبهم بوده و با شتابزدگی عمل شده كه نارضايتيهایی به دنبال داشته است. درصورتیکه كه بايد صلاحيت حرفهای معلم و افراد واجد شرايط شناسايي میشد و بر حسب آن پرداختها صورت میگرفت.

دکتر انصاری(مدیر گروه پژوهشی اقتصاد آموزش و پرورش، پژوهشکده تعلیم و تربیت): دسترسی به اطلاعات در آموزشوپرورش به طور عام و به طور مشخص دسترسی به اطلاعات پرسنلی و مالی دشوار است، البته جا دارد از همکاران دفتر بودجه وزارت متبوع جهت دسترسی به اطلاعات مربوط به این پژوهش سپاسگزاری کنم. به جز آزمونهای تیمز و پرلز که نسبتاً استاندارد هستند، آزمونهای استاندارد در سطح ملی در سایر دروس وجود ندارد. ایشان در ادامه به روش آماری مورد استفاده در این مطالعه (اقتصاد سنجی و تحلیل رگرسیون)و بهروز بودن این روش اشاره نمودند و سوالی را در خصوص امکان تزاحم دادههای مورد استفاده در الگو (حقوق و سابقه خدمت) مطرح نمودند.

دكتر متين: بهتر است با نگاه جامعهشناسی و در نظر گرفتن ابعاد اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي به قضيه نگاه کنیم. نگاه صرف به حقوق و دستمزد ممکن است ما را به هدف نرساند، همچنان که با وجود پرداختی بهتر در دانشگاهها، خروجی دانشگاهها نیز چندان مطلوب نیست. لذا جا دارد از بعد جامعهشناسی نیز به موضوع نگاه شود.

در ادامه آقای دکتر کریمی ضمن تشکر از مجری پژوهش توضیحاتی در این زمینه ارائه کرد که: این پژوهش و مجموعه طرحهای پژوهشی پژوهشکده تعلیم و تربیت در سه سال اخیر، مبتنی بر راهکارهای سند تحول بوده است و برای هرکدام از راهکارهای سند تحول یک یا دو پژوهش پشتیبان تعریف شده است. این پژوهش در راستای هدف عملیاتی 12 سند تحول (راهکار 1-12) طراحی و تدوین شده. جای پژوهشهای حوزه اقتصاد آموزش و پرورش در مجموعه پژوهشهای وزارت آموزش و پرورش خالی است و از اهتمام گروه اقتصاد به مباحث این حوزه تشکر میکنیم.

این پژوهش کاملاً نشان میدهد که نظام پرداخت حقوق و مزایای همسان در آموزش و پرورش برقرار است نظام موجود به عملکرد بهتر و کیفیت بهتر معلمان حساس نیست. چنین نظام پرداختی قطعاً عادلانه، منطقی و انگیزش آفرین نیست و به پیشرفت تحصیلی دانش آموز هیچ کمکی نمیکند، لذا اصلاح نظام جبران خدمات معلمان باتوجه به مهارتهای کسب شده معلمان و اثر افزوده معلمان بر پیشرفت تحصیلی و بازدههای تربیتی دانش آموزان ضرورت دارد.